De Muziek van het Geluk (1)

Wanneer is iets mooi? Het is een onmogelijke vraag, maar toch blijft hij telkens weer terugkomen. In zijn boek “The Architecture of Happiness” past Alain de Botton deze vraag toe op architectuur. Ik las het boek met veel plezier; door dit boek kreeg ik meer inzicht in de redenen waarom we gebouwen mooi vinden. Maar ik geloof ook dat deze inzichten breder zijn en dieper gaan dan gebouwen alleen. Daarom wil ik aan de hand van dit boek nadenken over schoonheid in muziek.

De onmogelijke vraag kan ook toegepast worden op muziek: Wat is mooie muziek? Vraag dit aan honderd mensen, en je krijgt honderd verschillende antwoorden. Vooral wanneer het woord ‘smaak’ op de lippen komt, lijken we snel uitgepraat: verschillende mensen voelen zich nu eenmaal aangetrokken tot verschillende soorten muziek. Ik vind dit mooi, jij vindt dat mooi, punt.

Overigens is de onmogelijke vraag ook op muziek gezet, en ik vind het mooi:

Ondertussen doen we met die punt geen recht aan de rijke wereld van de muziek. Niemand zal durven zeggen dat alle soorten muziek evenveel waarde hebben; ook kunnen we niet zeggen dat er maar één goede stijl zou zijn. Het is een feit dat verschillende muziek verschillend gewaardeerd wordt. Deze verschillen in waardering kunnen door van alles beïnvloed zijn, maar uiteindelijk vinden ze altijd hun oorzaak in de muziek zelf. En daarover kunnen we dan met elkaar een gesprek voeren.

En hoe kunnen we dat gesprek dan voeren? Hoe komen we verder dan alleen het uitwisselen van onze persoonlijke smaak? Er moet iets zijn waar we houvast aan kunnen hebben. En dat is er, volgens De Botton. Hij vergelijkt ‘mooi’ met ‘goed’ en komt tot de vaststelling dat alles wat wij mooi vinden, verwijst naar waarden die wij hoogachten; waarden als vriendelijkheid, goedheid, kracht, en intelligentie. Dit betekent dat we de discussie over esthetiek—‘wat is mooi?’—op een zelfde manier kunnen voeren als de ethische discussie—‘wat is goed?’

Binnen de ethiek zijn er al veel kaders gegeven aan de hand waarvan we een gesprek kunnen voeren. Eén daarvan is de deugdethiek. Hierin staan de positieve kwaliteiten (deugden) centraal, en daarom is dit een prachtige ingang om over schoonheid te spreken.

Net als De Botton dacht ik vanuit dit idee van positieve waarden over schoonheid, maar dan niet over schoonheid in gebouwen, maar schoonheid in muziek. Dit leidde al snel tot twee stelregels.

1. In alle muziek die wij mooi vinden, keren telkens dezelfde eigenschappen terug; deze eigenschappen verwijzen naar waarden die wij hoogachten.

2. De één heeft meer gevoel voor schoonheid dan de ander, en dit gevoel voor schoonheid kan men ontwikkelen.

Deze twee stelregels kunnen ons houvast bieden in de zoektocht naar het wat en waarom van schoonheid in muziek. De eerste stelregel wordt ook door De Botton uitgewerkt en toegepast op gebouwen. Analoog hieraan wil ik graag op zoek naar de eigenschappen die ervoor zorgen dat wij muziek mooi vinden. Het resultaat ervan presenteer ik graag in een vervolg op deze blog—laat het me weten als je ideeën hebt! In de tussentijd wil ik ook nadenken over stelregel twee: wat betekent het dat er een ‘gevoel voor schoonheid’ bestaat? En misschien plaats ik opnieuw halverwege een filmpje met muziek die ik mooi vind.

2014–12–16

Weblog